Ongepubliceerde teksten Marten Toonder ontdekt

Nieuwe prozareeks verschijnt op Toonders 105de geboortedag

PERSBERICHT, 2 mei 2017

Amstelveen – In het archief van het Literatuurmuseum in Den Haag zijn meerdere nog niet eerder gepubliceerde teksten ontdekt van Marten Toonder, de schepper van Olivier B. Bommel en Tom Poes. Deze verschijnen nu voor het eerst in een nieuwe reeks met proza van Toonder, waarvan het eerste deel op dinsdag 2 mei uitkomt: de 105de geboortedag van de schrijver en tekenaar.

Toonderkenner Klaas Driebergen is samensteller en uitgever van de nieuwe, vierdelige reeks ‘Het complete proza van Marten Toonder’: een verzameling van meer dan 150 kortere prozateksten van Toonder, zoals verhalen, essays en autobiografische stukken. Tijdens zijn onderzoek voor deze reeks stuitte hij op vijftien teksten die nog niet eerder in drukvorm zijn verschenen. De meeste hiervan trof hij aan in de omvangrijke Toonder-collectie die door het Literatuurmuseum in Den Haag wordt beheerd.

De nieuw-ontdekte teksten zullen de nog altijd grote schare liefhebbers van Toonders werk aanspreken. Er zijn bijvoorbeeld twee hoofdstukken bij die Toonder schreef voor zijn autobiografie, maar daar uiteindelijk niet in werden opgenomen, waaronder een aangrijpende beschrijving van het sterven van zijn vrouw Phiny Dick. Er zijn teksten van verschillende toespraken bij die door Toonder zijn gehouden bij gelegenheden zoals de verschijning van een nieuw Bommelboek in 1972 of de Nederlandse Filmdagen in 1986. Andere voorbeelden zijn een onvoltooid manuscript van een nooit verschenen boekje over het maken van strips dat Toonder rond 1950 schreef en een kritisch essay over ‘De Ierse cultuur in de EEG’ uit 1991.

Marten Toonder (1912-2005) was een veelzijdig kunstenaar: hij was niet alleen tekenaar en schrijver van de Bommelverhalen, maar ook van talloze andere strips, en bovendien illustrator, tekenfilmer en dichter. Daarnaast schreef hij ook een grote hoeveelheid kortere prozateksten, zoals essays, artikelen en korte verhalen. Deze werden gepubliceerd in talloze boeken en tijdschriften en waren tot dusver voor de liefhebber vaak moeilijk toegankelijk. Sommige verschenen dus zelfs nog niet eerder in drukvorm. De nieuwe reeks brengt hier verandering in.

In het vandaag te verschijnen eerste deel van de reeks, getiteld Heer Bommel en ik, zijn al Toonders essays en lezingen over de Bommelverhalen samengebracht, alsmede artikelen die hij schreef over strips in het algemeen: een onderwerp waarin hij als ‘vader van het Nederlandse beeldverhaal’ jarenlang de deskundige bij uitstek was. De reeks is te bestellen via www.prozamartentoonder.nl.

Klaas Driebergen, samensteller en uitgever van de reeks, schreef eerder de boeken Bommel en Bijbel (2012) en het ‘Schrijversprentenboek’ Marten Toonder: Een dubbel denkraam (2012). Samen met Dick de Boer bundelde hij ook de gedichten van Toonder in Nu is de moen gevangen: Alle poëmen van Marten Toonder (2014).

Nu te bestellen: nieuwe reeks met verhalen en essays van Toonder

Ik ben stiekem best een beetje trots… Begin mei verschijnt het boek Heer Bommel en ik, het eerste deel van een mooie nieuwe Toonder-reeks: ‘Het complete proza van Marten Toonder’. Een erg leuk project, waar ik de afgelopen maanden hard aan heb gewerkt. Ik geef het helemaal zelf uit, en vanaf vandaag is de reeks ook te bestellen via de kersverse webwinkel op mijn website!

Het gaat om in totaal 167 verhalen, essays, lezingen, voorwoorden en autobiografische stukken van Marten Toonder, verdeeld over vier boeken die over de periode van een jaar zullen verschijnen. Veel van deze teksten verschijnen voor het eerst in boekvorm, en vijftien ervan zijn zelfs nog nooit eerder gepubliceerd! En wie de hele reeks bestelt, krijgt ook nog eens een prachtige unieke boekenlegger cadeau: ooit getekend door Marten Toonder, maar nog nooit eerder daadwerkelijk als boekenlegger verschenen. Die wil je als Bommelliefhebber graag hebben, en ik vind het een hele eer dat ik deze mag uitbrengen!

Trots ben ik bijvoorbeeld ook op:

  • Opname van de integrale voorwoorden die Toonder zelf bij de 177 Bommelverhalen schreef voor de 40 banden tellende Volledige werken van uitgeverij Panda. Vanaf nu dus ook gewoon beschikbaar voor iedereen die niet de beschikking heeft over deze prachtige maar dure uitgave! (deel 1)
  • Meerdere lezingen en toespraken die Toonder gehouden heeft en die nog nooit eerder gepubliceerd zijn, zoals bijvoorbeeld bij het verschijnen van een Bommelboek in 1972 (deel 1), voor de Nederlandse Filmdagen in 1986 (deel 2) en voor de Jung Vereniging in 1996 (deel 3).
  • Artikelen die heel moeilijk te vinden bleken te zijn, zoals een stuk over de geboorte van het verhaal De toornviolen uit het blad Televizier uit 1963 (deel 1).
  • Twee nog niet eerder gepubliceerde hoofdstukken die Toonder schreef voor zijn autobiografie, maar die daar niet in terechtgekomen zijn. Aangrijpend is bijvoorbeeld het stuk waarin hij het overlijden van zijn vrouw Phiny beschrijft (deel 3).
  • Achttien leuke, spannende, fantastische en humoristische verhalen van Toonder, waarvan er tien voor het eerst in boekvorm verschijnen. Dit zijn dus alle korte verhalen van Toonder die hij niet in stripvorm maakte, maar deels wél zelf illustreerde (deel 4).

Afijn, en nog veel meer. Het is een hoop heerlijk speurwerk geweest, en het is denk ik een reeks geworden waar de Bommelliefhebber zijn vingers bij af zal likken!

Lees hier meer en bestel de reeks

Lezing: ‘Marten Toonder als veelzijdig kunstenaar’


Deze geplande lezing gaat helaas niet door.


In verband met de 75ste verjaardag van heer Bommel en Tom Poes houdt Klaas Driebergen op zondagmiddag 18 december in Het Schiedams Boekhuis een lezing over Marten Toonder als veelzijdig kunstenaar. Ook is er in deze boekhandel dan een tentoonstelling over Marten Toonder te bezichtigen.

Marten Toonder (1912-2015) was een zeer veelzijdig kunstenaar. We kennen hem vooral van zijn stripverhalen over heer Bommel en Tom Poes. In deze verhalen toonde hij dat hij een groot dubbeltalent was: tekenaar van prachtige, sfeervolle tekeningen en schrijver van meeslepende vertellingen, voorzien van humoristisch taalgebruik. Maar daarnaast werkte hij ook mee aan talloze andere strips, maakte hij illustraties, cartoons, tekenfilms, korte verhalen, gedichten en een driedelige autobiografie. Daarbij werkte hij ook veel samen met anderen, zoals zijn broer Jan Gerhard Toonder en zijn vrouw Phiny Dick, en de vele talentvolle medewerkers van zijn Toonder Studio’s.

Prachtig beeldmateriaal

In mijn lezing zal ik een beeld geven van de grote diversiteit van Toonders werk, aan de hand van veel prachtig beeldmateriaal. Ook leg ik op diverse manieren de link tussen Toonder en Schiedam: de illustraties voor Herman Jansens kabouterjenever en de Bommelbeelden die door Schiedamse kunstenaars werden gemaakt.

Vanaf 10 december is er in Het Schiedams Boekhuis ook een kleine expositie te bezichtigen over het werk van Marten Toonder. Daarbij zijn ook foto’s en krantenknipsels te zien over het officiële bezoek dat Toonder ooit aan Schiedam bracht.

Praktische info

Wanneer: zondag 18 december 2016, 15:00-16:00 uur
Waar: Het Schiedams Boekhuis, Hoogstraat 106, 3111 HL Schiedam
Toegangsprijs: € 10,00
Aanmelden kan via e-mail: info@schiedamsboekhuis.nl, of telefonisch: 010-7611352

Verschenen: Zo tollig en zwarrig

Op 5 november verscheen het boek Zo tollig en zwarrig – Waantaal van Nico. Ik mocht meewerken aan dit boek door middel van een nawoord.

In het fraai uitgevoerde boekje zijn zinnen te lezen van Nico, die zich na zijn 95ste jaar van de ene op de andere dag in een andere taal ging uitdrukken. ‘Het wordt een tammende weg met fijn en schik en zolf’. De zinnen werden opgetekend door Elseline Knuttel, die zich verwonderde over Nico’s nieuwe taal, die soms grappig maar vooral ontroerend en onverwacht poëtisch bleek. Jan Stroeve raakte hierdoor zo geïnspireerd dat hij de zinnen voorzag van illustraties die in al hun raadselachtigheid de dialoog aangaan met de zinnen. In mijn nawoord bekijk ik het wonderlijke woordgebruik van Nico vanuit een taalkundig oogpunt en leg ik het naast de taal van Marten Toonder.

Rondom de verschijning van het boek is in de maand november in Dordrecht de pop-up-galerie De Waan geopend. Daarin zijn de illustraties van van Jan Stroeve te zien, maar vinden ook allerlei activiteiten plaats rondom onderwerpen als taal, communicatie, dementie en afasie. Op 20 november geef ook ik een lezing over Toonders nonsenspoëzie (zie mijn eerdere nieuwsbericht).

Het boek kost € 19,95 en is hier te bestellen (of in de boekhandel).

In het AD verschenen een mooi artikel over het boek en een verslag van de boekpresentatie.