AmstelveenZ

Interview met AmstelveenZ

In het decembernummer van het huis-aan-huisblad AmstelveenZ verscheen een interview met mij over mijn passie voor Bommel en mijn uitgeefactiviteiten. Hieronder de volledige tekst. Of blader hier het magazine door (zie pagina 18).


Verslingerd aan Olivier B. Bommel

Amstelvener Klaas Driebergen is sinds zijn dertiende verzot op de verhalen van Marten Toonder over Olivier B. Bommel en Tom Poes. De 38-jarige plaatsgenoot heeft van zijn hobby zelf zijn werk weten te maken en is naast schrijver en samensteller ook uitgever van diverse boeken over Toonder en diens werk.

‘Eigenlijk stamt mijn liefde voor Bommel al van veel vroeger: mijn ouders hadden een aantal van die boeken in de kast staan. De onderste helft van de bladzijde was tekst waar ik nog niet zoveel van snapte, maar bovenaan stonden zwart-witte plaatjes. Die intrigeerden mij: ze ademden een geheimzinnige sfeer.’

Verzamelen

Toen hij als dertienjarige de verhalen begon te lezen, was hij er direct aan verslingerd. ‘Ik had een heerlijke verhaalwereld ontdekt en las elk Bommelboek dat ik te pakken kon krijgen, en dat waren er gelukkig nogal wat. En daarna begon het verzamelen van die boeken.’ Inmiddels heeft hij al een flinke bibliotheek met boeken van en over Marten Toonder opgebouwd, plus een knipselarchief.

Bijbel

Het zelf schrijven begon tijdens zijn studie Nederlands. Toen Klaas een afstudeerscriptie moest gaan schrijven, kwam hij op het idee om te gaan onderzoeken op wat voor manier de Bommelverhalen verwijzen naar de Bijbel en het christendom. Op het oog een merkwaardige combinatie. ‘Die verhalen van Toonder hebben erg veel diepgang. Toonder levert continu milde kritiek op de Nederlandse maatschappij. En dus doet hij ook iets met het calvinisme. Hij laat bijvoorbeeld regelmatig personages optreden die in een soort Bijbeltaal spreken. Toonder was ook best veel bezig met het religieuze. Hij zag bijvoorbeeld het goddelijke in de natuur, vooral van Ierland. Dat proef je ook in zijn verhalen.’

Media-aandacht

Klaas werkte met veel plezier aan zijn scriptie, die tot een succesvolle afronding van zijn studie leidde. Bovendien merkte hij dat er in zijn omgeving en onder andere Bommelliefhebbers veel interesse was in het onderwerp van zijn scriptie. Zo werd het idee geboren om er een boek van te maken. Dat werd Bommel en Bijbel, dat uitkwam in 2012. Het trok vrij veel media-aandacht en moest al in korte tijd herdrukt worden.

Toonder-stempel

Dit alles smaakte naar meer. In datzelfde jaar kreeg hij van De Bezige Bij de opdracht om een Schrijversprentenboek samen te stellen ter gelegenheid van Toonders honderdste geboortejaar. ‘Een ontzettend leuke klus. Ik mocht wekenlang in het Toonderarchief in het Letterkundig Museum in Den Haag op zoek naar mooi beeldmateriaal. Steeds weer nieuwe dozen werden voor mij uit het magazijn gehaald. Boordevol foto’s, documenten, maar vooral veel prachtig origineel tekenwerk. En wat heeft die man ongelooflijk veel werk verzet! Dat is nog véél breder dan alleen Bommel en Tom Poes. Talloze strips, illustraties, verhalen, tekenfilms, een autobiografie, gedichten… Veel deed hij natuurlijk ook in samenwerking met anderen, zoals de medewerkers van zijn studio, maar al dat werk draagt zijn stempel.’

Bundel

Vervolgens stelde Klaas samen met een andere Toonderkenner, Dick de Boer, een bundel samen met het complete dichtwerk van Toonder (Nu is de moen gevangen. Alle poëmen). ‘Die gedichten staan vol van het prachtige en humoristische taalgebruik van Toonder, hij gebruikt bijvoorbeeld veel nonsenswoorden.’

Proza

Twee jaar geleden besloot Klaas om zzp’er te worden om zich volledig te richten op de werkzaamheden die hij het leukst vindt om te doen. Dat is schrijven, redactiewerk en fotograferen, het houden van lezingen over Toonders werk en sinds kort ook uitgeven.

Afgelopen jaar is hij namelijk vooral druk geweest met de uitgave van een vierdelige boekenreeks getiteld ‘Het complete proza van Marten Toonder’, met daarin een enorme verzameling verhalen, essays en autobiografische stukken. Inclusief meerdere teksten uit het Toonderarchief die nog niet eerder zijn gepubliceerd.

Uitgeven

‘Ik ben jaren bezig geweest om het allemaal bij elkaar te verzamelen en in boekvorm te gieten. En toen het zover was dat er een uitgever gevonden moest worden, dacht ik: waarom geef ik het eigenlijk niet ook gewoon zelf uit? Het laten drukken vergt even een investering, maar er zijn nog altijd veel liefhebbers en verzamelaars van het werk van Toonder, dus dat is een goede markt. En dat is een stap waar ik werkelijk geen dag spijt van heb gehad. Misschien heb ik er zelfs wel mijn ware roeping mee gevonden. Ik vind het fantastisch om niet alleen aan de inhoud van een boek te werken, maar ook het complete eindproduct zoveel mogelijk in eigen hand te hebben. De redactie, tekstopmaak en vormgeving heb ik zelf gedaan, en nu ook de verkoop.’

Blij

Die verkoop gaat veel via zijn eigen website, maar de boeken liggen inmiddels ook in een groeiend aantal boekwinkels, zoals Libris-Venstra en Blankevoort. Inmiddels zijn drie van de vier delen verschenen, en Klaas heeft veel enthousiaste reacties ontvangen. ‘Dat is misschien het leukste van het maken van boeken: het geeft mijzelf veel genoegen om te doen, maar vervolgens zijn er ook nog eens veel lezers blij mee.’

Uitgekeken op Toonder en Bommel is hij na zeven boeken nog lang niet: hij heeft nog diverse ideeën voor nieuwe projecten. Wordt vervolgd dus!

Het volle leven

Presentatie Toonder-verhalenbundel ‘Het volle leven’

Op vrijdag 17 november 2017 verschijnt de verhalenbundel Het volle leven. Daarmee verschijnen voor het eerst alle korte verhalen van Marten Toonder in één boek. Het bevat bovendien een niet eerder gepubliceerd verhaal van Marten Toonder: ‘De laatste dans’.

De presentatie vindt plaats op vrijdag 17 november 2017 van 16:00 tot 18:00 uur in De Amsterdamse Boekhandel in Amsterdam-Buitenveldert (Buitenveldertselaan 170). Daarbij houden samenstellers Dick de Boer en Klaas Driebergen een lezing (met allerlei mooi beeldmateriaal) over het werk van Toonder, toegespitst op zijn verhalen. Aansluitend zal het boek voor het eerst verkrijgbaar zijn en zullen de beide samenstellers het signeren.

Iedereen is van harte welkom! De toegang is gratis, en u krijgt een hapje en een drankje. Laat u de boekhandel wel even weten dat u komt?

De laatste dans

In het boek staat ook een kort verhaal van Marten Toonder dat voor zover bekend nog niet eerder is verschenen. Het getypte manuscript ervan werd recent teruggevonden in het Toonderarchief in het Literatuurmuseum in Den Haag. Het gaat om De laatste dans: een ietwat surrealistisch verhaal over de laatste uren van een danseresje.

Daarnaast is er o.a. een verhaal opgenomen in een nog niet eerder verschenen recentere versie (De gier en de gnoes). Veel van de 19 verhalen zijn door Marten Toonder zelf geïllustreerd. Het boek bevat verder een inleiding en een verantwoording per verhaal. Het besluit met een complete bibliografie van het verhalende proza van Marten Toonder.

Het boek is deel 4 van de reeks Het complete proza van Marten Toonder. Het is het derde deel in de serie dat verschijnt (deel 3 komt als laatste, in maart volgend jaar).

Andere activiteiten

De komende tijd vinden er ook andere activiteiten plaats rondom de verschijning van dit nieuwe boek:

  • Op zondag 26 november 2017 is het boek te koop op de Toonderdag in Utrecht. Deze gratis toegankelijke, rijk gevulde dag vindt van 10:00 tot 14:00 uur plaats in Het Huis Utrecht, Boorstraat 107.
  • Op woensdagavond 24 januari 2018 geven Dick de Boer en Klaas Driebergen een lezing over het veelzijdige werk van Marten Toonder in boekhandel Adr. Heinen, Kerkstraat 27 in Den Bosch.

Lees hier meer over de inhoud van het boek.

Het woord als gevoel

Presentatie Toonders boek ‘Het woord als gevoel’

Op 2 september 2017 verschijnt Het woord als gevoel, een door Klaas Driebergen samengesteld boek met essays van Marten Toonder over tekenfilm, taal, literatuur, kunst en maatschappij. Het is deel 2 in de reeks ‘Het complete proza van Marten Toonder’. Daarin worden alle essays, autobiografische stukken en korte verhalen van Marten Toonder voor het eerst compleet in boekvorm uitgebracht.

Net als alle delen uit de reeks bevat ook Het woord als gevoel naast moeilijk vindbare stukken een aantal teksten die nog niet eerder gepubliceerd zijn. Het gaat om vier toespraken, waaronder een interessante lezing over tekenfilm die Toonder hield op de Nederlandse Filmdagen in Utrecht in 1986. Kijk hier voor meer info over dit deel.

Rond de verschijning van Het woord als gevoel vinden maar liefst twee boekpresentaties plaats, waarbij iedereen van harte welkom is. Op zaterdag 2 september 2017 is er om 11:30 uur een presentatie op het Brabants Stripspektakel in Veldhoven (Koningshof, Locht 117; toegang € 6,00). Deze dag zit ik het boek ook te verkopen en signeren bij stand nr. 84 van de Marten Toonder Verzamelaars Club.

En op zondag 10 september 2017 is er om 15:00 een door mij gehouden lezing ‘Marten Toonder als veelzijdig kunstenaar’ met aansluitend een boekpresentatie in boekhandel Broese te Utrecht (Stadhuisbrug 5, toegang gratis). Bij deze gelegenheid zal het boek overhandigd worden aan Irwin Toonder, kleinzoon van Marten Toonder. Er zal gelegenheid zijn om het boek zowel door hem als door mij te laten signeren. Opgave voor deze lezing kan via klantenservice@broeseboekverkopers.nl.

Deel 1, dat op 2 mei 2017 verscheen, werd in recensies ‘een absolute aanrader’ en een ‘niet te missen uitgave’ genoemd en door liefhebbers enthousiast onthaald (lees onderaan deze pagina). De reeks (of het losse deel 2) is hier te bestellen.

15 juni: lezing ‘Bommel en Bijbel’ in de Betuwe

Op donderdagavond 15 juni 2017 houd ik in Dodewaard een lezing over het onderwerp van mijn boek Bommel en Bijbel (2012), over de rol van Bijbel en christendom in Toonders Bommelverhalen.

Schrijver en striptekenaar Marten Toonder (1912-2005) portretteerde in zijn verhalen over Olivier B. Bommel en Tom Poes met een grote knipoog de Nederlandse samenleving. Het is daarom niet verbazend dat hij zich daarin ook bezig heeft gehouden met het christendom, en in het bijzonder het Hollandse calvinisme. Ook de Bijbel was een inspiratiebron voor de Bommelverhalen: Toonder putte daaruit voor verhaalmotieven, maar ontleende ook woorden en uitdrukkingen aan de oude Statenvertaling. Daarnaast leverde hij in zijn verhalen impliciet kritiek op het christelijke gedachtegoed, waartegenover hij zijn eigen levensbeschouwelijke opvattingen plaatste.

In mijn lezing ga ik in op wat Marten Toonder geloofde en hoe hij tegen Bijbel en christendom aankeek, en geef ik interessante en leuke voorbeelden van hoe dit doorwerkte in zijn verhalen. Dit alles geïllustreerd door middel van een beamerpresentatie met afbeeldingen uit de Bommelverhalen.

Deze lezing wordt georganiseerd door Famker: een platform dat verbinding van mens tot mens mogelijk wil maken op een kleinschalige lokale directe manier, waarbij geen onderscheid tussen mensen wordt gemaakt. Famker gelooft in een kleurrijke wereld waar iedereen ertoe doet, juist als je anders bent en waarbij kinderen en jongeren een streepje voor hebben. Zie www.famker.com.

Van harte welkom!

Plaats: het Nannenberghuis, Matensestraat 22a, Dodewaard (voldoende parkeerplek)
Datum: donderdag 15 juni 2017
Tijd: 20:00 uur (inloop vanaf 19:45)
Prijs: € 10,00 (inclusief een consumptie)
Reserveren: mail naar Dianne Hoopman, van.ingen@kpnplanet.nl

Ongepubliceerde teksten Marten Toonder ontdekt

Nieuwe prozareeks verschijnt op Toonders 105de geboortedag

PERSBERICHT, 2 mei 2017

Amstelveen – In het archief van het Literatuurmuseum in Den Haag zijn meerdere nog niet eerder gepubliceerde teksten ontdekt van Marten Toonder, de schepper van Olivier B. Bommel en Tom Poes. Deze verschijnen nu voor het eerst in een nieuwe reeks met proza van Toonder, waarvan het eerste deel op dinsdag 2 mei uitkomt: de 105de geboortedag van de schrijver en tekenaar.

Toonderkenner Klaas Driebergen is samensteller en uitgever van de nieuwe, vierdelige reeks ‘Het complete proza van Marten Toonder’: een verzameling van meer dan 150 kortere prozateksten van Toonder, zoals verhalen, essays en autobiografische stukken. Tijdens zijn onderzoek voor deze reeks stuitte hij op vijftien teksten die nog niet eerder in drukvorm zijn verschenen. De meeste hiervan trof hij aan in de omvangrijke Toonder-collectie die door het Literatuurmuseum in Den Haag wordt beheerd.

De nieuw-ontdekte teksten zullen de nog altijd grote schare liefhebbers van Toonders werk aanspreken. Er zijn bijvoorbeeld twee hoofdstukken bij die Toonder schreef voor zijn autobiografie, maar daar uiteindelijk niet in werden opgenomen, waaronder een aangrijpende beschrijving van het sterven van zijn vrouw Phiny Dick. Er zijn teksten van verschillende toespraken bij die door Toonder zijn gehouden bij gelegenheden zoals de verschijning van een nieuw Bommelboek in 1972 of de Nederlandse Filmdagen in 1986. Andere voorbeelden zijn een onvoltooid manuscript van een nooit verschenen boekje over het maken van strips dat Toonder rond 1950 schreef en een kritisch essay over ‘De Ierse cultuur in de EEG’ uit 1991.

Marten Toonder (1912-2005) was een veelzijdig kunstenaar: hij was niet alleen tekenaar en schrijver van de Bommelverhalen, maar ook van talloze andere strips, en bovendien illustrator, tekenfilmer en dichter. Daarnaast schreef hij ook een grote hoeveelheid kortere prozateksten, zoals essays, artikelen en korte verhalen. Deze werden gepubliceerd in talloze boeken en tijdschriften en waren tot dusver voor de liefhebber vaak moeilijk toegankelijk. Sommige verschenen dus zelfs nog niet eerder in drukvorm. De nieuwe reeks brengt hier verandering in.

In het vandaag te verschijnen eerste deel van de reeks, getiteld Heer Bommel en ik, zijn al Toonders essays en lezingen over de Bommelverhalen samengebracht, alsmede artikelen die hij schreef over strips in het algemeen: een onderwerp waarin hij als ‘vader van het Nederlandse beeldverhaal’ jarenlang de deskundige bij uitstek was. De reeks is te bestellen via www.prozamartentoonder.nl.

Klaas Driebergen, samensteller en uitgever van de reeks, schreef eerder de boeken Bommel en Bijbel (2012) en het ‘Schrijversprentenboek’ Marten Toonder: Een dubbel denkraam (2012). Samen met Dick de Boer bundelde hij ook de gedichten van Toonder in Nu is de moen gevangen: Alle poëmen van Marten Toonder (2014).

Nu te bestellen: nieuwe reeks met verhalen en essays van Toonder

Ik ben stiekem best een beetje trots… Begin mei verschijnt het boek Heer Bommel en ik, het eerste deel van een mooie nieuwe Toonder-reeks: ‘Het complete proza van Marten Toonder’. Een erg leuk project, waar ik de afgelopen maanden hard aan heb gewerkt. Ik geef het helemaal zelf uit, en vanaf vandaag is de reeks ook te bestellen via de kersverse webwinkel op mijn website!

Het gaat om in totaal 167 verhalen, essays, lezingen, voorwoorden en autobiografische stukken van Marten Toonder, verdeeld over vier boeken die over de periode van een jaar zullen verschijnen. Veel van deze teksten verschijnen voor het eerst in boekvorm, en vijftien ervan zijn zelfs nog nooit eerder gepubliceerd! En wie de hele reeks bestelt, krijgt ook nog eens een prachtige unieke boekenlegger cadeau: ooit getekend door Marten Toonder, maar nog nooit eerder daadwerkelijk als boekenlegger verschenen. Die wil je als Bommelliefhebber graag hebben, en ik vind het een hele eer dat ik deze mag uitbrengen!

Trots ben ik bijvoorbeeld ook op:

  • Opname van de integrale voorwoorden die Toonder zelf bij de 177 Bommelverhalen schreef voor de 40 banden tellende Volledige werken van uitgeverij Panda. Vanaf nu dus ook gewoon beschikbaar voor iedereen die niet de beschikking heeft over deze prachtige maar dure uitgave! (deel 1)
  • Meerdere lezingen en toespraken die Toonder gehouden heeft en die nog nooit eerder gepubliceerd zijn, zoals bijvoorbeeld bij het verschijnen van een Bommelboek in 1972 (deel 1), voor de Nederlandse Filmdagen in 1986 (deel 2) en voor de Jung Vereniging in 1996 (deel 3).
  • Artikelen die heel moeilijk te vinden bleken te zijn, zoals een stuk over de geboorte van het verhaal De toornviolen uit het blad Televizier uit 1963 (deel 1).
  • Twee nog niet eerder gepubliceerde hoofdstukken die Toonder schreef voor zijn autobiografie, maar die daar niet in terechtgekomen zijn. Aangrijpend is bijvoorbeeld het stuk waarin hij het overlijden van zijn vrouw Phiny beschrijft (deel 3).
  • Achttien leuke, spannende, fantastische en humoristische verhalen van Toonder, waarvan er tien voor het eerst in boekvorm verschijnen. Dit zijn dus alle korte verhalen van Toonder die hij niet in stripvorm maakte, maar deels wél zelf illustreerde (deel 4).

Afijn, en nog veel meer. Het is een hoop heerlijk speurwerk geweest, en het is denk ik een reeks geworden waar de Bommelliefhebber zijn vingers bij af zal likken!

Lees hier meer en bestel de reeks

Lezing: ‘Marten Toonder als veelzijdig kunstenaar’


Deze geplande lezing gaat helaas niet door.


In verband met de 75ste verjaardag van heer Bommel en Tom Poes houdt Klaas Driebergen op zondagmiddag 18 december in Het Schiedams Boekhuis een lezing over Marten Toonder als veelzijdig kunstenaar. Ook is er in deze boekhandel dan een tentoonstelling over Marten Toonder te bezichtigen.

Marten Toonder (1912-2015) was een zeer veelzijdig kunstenaar. We kennen hem vooral van zijn stripverhalen over heer Bommel en Tom Poes. In deze verhalen toonde hij dat hij een groot dubbeltalent was: tekenaar van prachtige, sfeervolle tekeningen en schrijver van meeslepende vertellingen, voorzien van humoristisch taalgebruik. Maar daarnaast werkte hij ook mee aan talloze andere strips, maakte hij illustraties, cartoons, tekenfilms, korte verhalen, gedichten en een driedelige autobiografie. Daarbij werkte hij ook veel samen met anderen, zoals zijn broer Jan Gerhard Toonder en zijn vrouw Phiny Dick, en de vele talentvolle medewerkers van zijn Toonder Studio’s.

Prachtig beeldmateriaal

In mijn lezing zal ik een beeld geven van de grote diversiteit van Toonders werk, aan de hand van veel prachtig beeldmateriaal. Ook leg ik op diverse manieren de link tussen Toonder en Schiedam: de illustraties voor Herman Jansens kabouterjenever en de Bommelbeelden die door Schiedamse kunstenaars werden gemaakt.

Vanaf 10 december is er in Het Schiedams Boekhuis ook een kleine expositie te bezichtigen over het werk van Marten Toonder. Daarbij zijn ook foto’s en krantenknipsels te zien over het officiële bezoek dat Toonder ooit aan Schiedam bracht.

Praktische info

Wanneer: zondag 18 december 2016, 15:00-16:00 uur
Waar: Het Schiedams Boekhuis, Hoogstraat 106, 3111 HL Schiedam
Toegangsprijs: € 10,00
Aanmelden kan via e-mail: info@schiedamsboekhuis.nl, of telefonisch: 010-7611352

Verschenen: Zo tollig en zwarrig

Op 5 november verscheen het boek Zo tollig en zwarrig – Waantaal van Nico. Ik mocht meewerken aan dit boek door middel van een nawoord.

In het fraai uitgevoerde boekje zijn zinnen te lezen van Nico, die zich na zijn 95ste jaar van de ene op de andere dag in een andere taal ging uitdrukken. ‘Het wordt een tammende weg met fijn en schik en zolf’. De zinnen werden opgetekend door Elseline Knuttel, die zich verwonderde over Nico’s nieuwe taal, die soms grappig maar vooral ontroerend en onverwacht poëtisch bleek. Jan Stroeve raakte hierdoor zo geïnspireerd dat hij de zinnen voorzag van illustraties die in al hun raadselachtigheid de dialoog aangaan met de zinnen. In mijn nawoord bekijk ik het wonderlijke woordgebruik van Nico vanuit een taalkundig oogpunt en leg ik het naast de taal van Marten Toonder.

Rondom de verschijning van het boek is in de maand november in Dordrecht de pop-up-galerie De Waan geopend. Daarin zijn de illustraties van van Jan Stroeve te zien, maar vinden ook allerlei activiteiten plaats rondom onderwerpen als taal, communicatie, dementie en afasie. Op 20 november geef ook ik een lezing over Toonders nonsenspoëzie (zie mijn eerdere nieuwsbericht).

Het boek kost € 19,95 en is hier te bestellen (of in de boekhandel).

In het AD verschenen een mooi artikel over het boek en een verslag van de boekpresentatie.